TIROIT GUATR
PROF DR METIN OZATA
Your Subtitle text

TIROIT UZMANI PROF DR METIN OZATA

TIROIT
PROF DR METIN OZATA

TIROIT BEZI VE TIROIT HORMONLARI

Tiroit bezi boynumuzun ön tarafinda bulunan bir organimizdir. Tiroit bezinin görevi tiroid hormonlarini üretmek, depolamak ve gerektiginde kana vermek ve böylece metabolizmamizi ayarlamaktir.
Tiroit bezi küçük bir bezdir; 15-20 gram kadar agirligi vardir ve bir ceviz büyüklügündedir. Boynun ön tarafinda cildin altinda bulunur ve kelebek seklindedir. Kelebegin kanatlari sag ve sol lob olarak adlandirilirken, bu iki lobu birlestiren ortadaki kisma istmus adi verilir. Her lob 4 cm uzunlugunda ve 1-2 cm enindedir.
Tiroit bezi adem elmasi denen nefes borusu çikintisinin (girtlak) tam arkasindadir ve yutkunmakla asagi yukari hareket eder. Doktorlar muayene sirasinda bu nedenle yutkunmanizi isterler.

Tiroid bezi gida ve suyla alinan iyot minerali ile tiroid hormonlari yapan bir organdir. Su ve gidalarla alinan iyot bagirsaklardan kana geçtikten sonra boynumuzda bulunan tiroid bezine gelir ve tiroid hormonlarinin üretilmesinde kullanilir. Tiroid bezine giren iyot burada tirozin isimli aminoasitle birleserek T3 ve T4 adi verilen tiroid hormonlarinin olusumunu saglar. T4 hormonun yapisinda dört tane iyot molekülü oldugu için T4, T3 hormonun yapisinda ise 3 tane iyot molekülü oldugu için T3 adi verilmektedir. Tirozin aminoasiti yedigimiz proteinli gidalarla saglanir. Görüldügü gibi tiroid hormonlarinin yeteri kadar yapimi için protein ve iyodun gida ve suyla vücuda yetecek kadar alinmasi gerekmektedir. Bezde olusan T3 ve T4 hormonlari daha sonra kan dolasima salinarak vücudun bütün organlarina ve hücrelerine girer ve etkilerini gösterir.

Vücudumuzdaki tüm hücreler tiroid hormonlarindan etkilenmektedir. Insanin, anne karnindayken gelisimi, dogduktan sonra büyümesi ve tüm metabolizma faaliyetleri tiroid hormonlari tarafindan kontrol edilmektedir. Tiroid hormonlarinin vücudumuzda etkilemedigi organ veya hücre yok gibidir. Kalp hizi, kan kolesterol düzeyi, vücut agirligi, kaslarin güçlü olmasi, adet düzeni, cilt ve tirnaklar, kemikler, seks organlari, beyin ve psikolojik durum tiroid hormonlarindan etkilenmektedir.
Tiroid bezinden iki türlü tiroid hormonu salgilanir. Bunlardan daha fazla salgilanani T4 (%80 oraninda salgilanir), daha az salgilanani (%20’si) ise T3 hormonudur. Hücrelere giren ve etkili olan hormon T3 hormonudur; T4 hormonu hücreye girmez. Bu nedenle T4 hormonu vücudumuzda özellikle karacigerde ve diger organlarimizda deiyodinaz enzimleri ile T3 hormonuna dönüsmektedir. Bu dönüsümün bozulmasi durumunda T3 yeterince olusamaz ve tiroid hormonlari etkisini gösteremez.
Kandaki T4 ve T3 hormonlari bazi proteinlere baglanarak dolasirlar. Bu proteinlere baglanan tiroid hormonlarina total T4 ve total T3 adi verilir. Kanda bulunan tiroid hormonlarinin çok azi kanda hiçbir proteine baglanmadan serbest olarak bulunur ki, bunlara serbest T3 ve serbest T4 hormonlari denir. Serbest T3 ve serbest T4 hormonlari total T3 ve total T4 hormonlariyla bir denge halinde bulundugundan tiroid bezinin çalisma durumunu (az, çok veya normal çalismasini) en iyi yansitan testler serbest tiroid hormonlaridir. Kan dolasimindan hücrelere total hormonlar degil serbest hormonlar girmektedir. Bu nedenle total T4 ve T3 tetkikleri yerine serbest T4 ve serbest T3 hormonlarini ölçtürmek daha iyidir.
Tiroid bezinin çalismasi beynimizin tabaninda bulunan hipofiz bezi tarafindan kontrol edilir. Hipofiz bezi, TSH adi verilen bir hormon salgilar ve bu hormon kan yoluyla tiroid bezine gelerek ondan tiroid hormonu yapmasini ister TSH hormonu tiroid bezinin iyot tutmasini sagladigi gibi tiroid hormonlarinin yapilmasini da saglar.
Tiroid bezi az hormon salgiladiginda hipofiz bezi TSH salgisini artirarak tiroid bezinin daha çok hormon üretmesini saglar. Bu nedenle tiroid bezinin az hormon salgiladigi tiroid yetmezliginde (hipotiroidi) kanimizda TSH hormonu normalden yüksek, fakat T3 ve T4 hormonlari düsük olarak bulunur.
Tiroid bezi bazi hastaliklar nedeniyle çok hormon salgilarsa, yani kanimizda T3 ve T4 hormonlari çok artarsa bu defa hipofiz bezinden salgilanan TSH hormonu azalir. Kanimizda T3 ve T4 hormonlari ne kadar yükselirse TSH hormonu da o kadar azalir. Hipertiroidi denilen tiroid bezinin asiri çalismasi durumunda kanimizda T3 ve T4 hormonlari yüksek iken TSH hormonu normalin altina iner ve düsüktür.
Görüldügü üzere hipofiz bezi kandaki T3 ve T4 hormon düzeyine göre TSH hormon salinisini azaltip artirmaktadir.
Hipofiz bezi ise, beynimizde, hipofiz bezinin üzerinde bulunan hipotalamus organi tarafindan kontrol edilir. Hipotalamus organi salgiladigi TRH isimli hormon ile hipofiz bezinden TSH salinisini saglar.
Görüldügü gibi hipotalamus, hipofiz ve tiroid bezi birbirine bagimli olarak çalisan ve birbirlerini kontrol eden 3 bezdir. Tiroid bezini hipofiz bezi kontrol ederken, hipofiz bezini de hipotalamus organi kontrol etmektedir. Hipotalamusdan salgilanan TRH hormonu hipofiz bezini etkileyerek buradan TSH hormonu salgilatir. Hipofizden salgilanan TSH hormonu ise tiroid bezinden tiroid hormonlarinin yapilmasini ve kana salgilanmasini saglar.


TIROIDIT- TIROIT BEZI ILTIHABI (SUBAKUT TIROIDIT)

Bu hastaliga ‘’viral tiroidit’’, ‘’de Quervain tiroiditi’’ ve ‘’dev hücreli tirodit’’ isimleri de verilir. Virüsler tarafindan olusturulan bir tiroid bezi iltihabidir. Bu hastalik yazin ve sonbaharda daha sik ortaya çikar ve özellikle virüs enfeksiyonu (grip, nezle, üst solunum yolu enfeksiyonu) geçiren bir kiside birkaç hafta sonra ortaya çikar.

Sikayetler:

Virüslerin yaptigi tiroid bezi iltihabinin en önemli özelligi boyun ön bölgesinde siddetli agri olmasidir ve bu agri tek tarafli olarak kulak ve çeneye yayilir. Agri ortaya çikmadan bir kaç hafta önce kas agrisi, ates, halsizlik, bogaz agrisi ve yutkunmakta zorluk bulunabilir. Bazen hastalik farenjit ve boyunda agri ile baslar ve agri ve hassasiyet giderek artar. Ates 37.5 ºC-38.3 ºC ve hatta 40 °C olur. Bazi hastalarda halsizlik, yorgunluk, ates ve eklem agrilari olabilir. Agri tiroid bezinin bir tarafindan öbür tarafina kayabilir. Bazen agri yayilmadan oldugu yerde kalir. Bazi hastalarda agri çene ve kulaklara yayilir ve agri yutkunmakla, öksürmekle ve bas hareketiyle artar. Agri bazi kisilerde gece daha fazla olur. % 50 hastada çarpinti, kilo kaybi, sinirlilik, ellerde nemlilik ve titreme olabilir. Tiroid bezinde hassasiyet, sertlik, nodül gelisimi ve büyüme olabilir. Iltihabin oldugu bölge hassas ve serttir. Tiroid bezi o kadar agrilidir ki hasta muayene edilmesini ve elle dokunulmasini istemez. Bu hastalik 6 hafta veya bazen 2-5 ay sürebilir ve çogunlukla kendiliginden düzelir.

Hastaligin Gidisi veya Seyri:

Baslangiçta iltihap nedeniyle tiroid bezinde hasar olusur ve bezdeki tiroid hormonlari kan dolasima dökülür. Bezde agri ve hassasiyet vardir. Tiroid sintigrafisinde tiroid bezi görülemez. Vücutta iltihap oldugunu gösteren sedimantasyon tetkiki çok yüksek (saatte 50 veya 100 mm) çikar ve tiroid bezinin asiri çalismasi bulgulari (çarpinti, titreme, halsizlik, sinirlilik) olabilir. Bu dönem 4-8 hafta sürebilir. Bu dönemde kandaki T3, T4 hormonlari yüksek, TSH düsüktür; yani tiroid bezinin asiri çalismasi durumu vardir. Tiroglobulin tetkiki kanda yüksektir. % 1-5 hastada ömür boyu sürecek tiroid yetmezligi gelisebilir. Sedimantasyon 80-100 mm/saat’e kadar yükselir. Sedimentasyon normal ise hastadaki agri tiroid bezi iltihabindan kaynaklanmiyor demektir. Ancak bazen hastalar sedimantasyonun düsmeye basladigi dönemde doktora basvurabilir. Hastalik düzeldikçe sedimantasyon azalir ve normallesir. Kanda beyaz kan hücresi( Lökosit) sayisi normaldir. Erken dönemde SGOT, SGPT, alkalen fosfataz, CRP ve LDH gibi kan tetkikleri yüksek olabilir. Kanda ferritin düzeylerinde de artma olabilir. Tiroid antikorlari dedigimiz anti-TPO ve anti-Tiroglobulin ölçümleri genellikle yükselmez. Tiroid ultrasonunda bezde nodül alanlari olabilir. Bunlarin gerçek nodül olup olmadigini anlamak için hastaligin iyilesmesini beklemek gerekir. Iltihabi dönemde bu alanlarda devamli degisiklik oldugundan hastaligin düzelmesini beklemek en iyisidir.

Laboratuvar Bulgulari:

Kansizlik olabilir.
Sedimantasyon yüksekligi (genellikle 50-100 mm/saat arasindadir) sik görülür.
TSH hormonunda düsüklük, T4 ve T3 düzeylerinde ve CRP tetkikinde de yükseklik (iltihabin siddetine göre) vardir.
Tiroglobulin tetkikinde yükselme saptanir.
Ayrica SGOT, SGPT, alkalen fosfataz ve ferritin tetkiklerinde erken dönemde yükseklik olabilir.
Anti-TPO ve antitiroglobulin antikorlar kanda yükselmez.
Tiroid sintigrafisinde bez görülmez veya silik görülür.
Tiroid ultrasonunda iltihabi belirtiler ve bezde nodüllesen alanlar olabilir.

Tedavi:

Agrili dönemde Aspirin veya diger agri kesici ilaçlar agriyi düzeltir. Bazi kisilerde agri gece daha fazla olur. Bu nedenle yatmadan önce agri kesici alinabilir. Kalsiyum, magnesium ilave verilebilir. Agrisi, agri kesici ilaçlarla geçmeyen hastalarda kortizon ilaci verilir. Kortizon ile agri bazen ilaç alindiktan bir kaç saat sonra veya 24 saat içinde hizla geçer ve hasta rahatlar. Eger agri kortizon tedavisiyle geçmiyorsa baska hastalik düsünmek gerekir. Kortizon tedavisiyle düzelen hastalarin bazilarinda kortizon ilaci azaltilirken agri tekrar baslayabilir. Bu tür hastalarda kortizon tedavisine bir süre daha devam edilir. Bunlarda siddetli iltihap var demektir. Tiroid bezi iltihabi geçiren hastalarda boyunda rahatsizlik hissi bazi kisilerde aylarca devam edebilir. Bazen kortizon ilaci verecegiz denilince bazi hastalar nedensiz yere korkmaktadir. Kortizon ilacinin midenizde ülser veya gastrit yoksa hiçbir zarari olmaz ve bosu bosuna agri çekmemis olursunuz.

Hastalarin çogunda tiroid bezindeki iltihap kendiliginden düzelir ve hormonlar normal seviyeye gelir. Ancak hastalarin % 10’nunda devamli olan yani kalici tiroid bezi yetmezligi (hipotiroidi) gelisir. Özellikle iyotlu tuz kullanan veya iyot alan hastalarda hipotiroidi daha sik görülür. Tiroid bezi iltihabi geçiren bu hastalarin % 2’sinde ileride tekrar iltihap olabilir.



Web Hosting Companies